Kayıpları Takip Etmek

Kayıpları takip etmek, insanın kendini azarlaması için yapılan bir şey değildir. Tam tersi, oyunun gerçek maliyetini sisin içinden çıkarmaktır.

Kumar ve bahis tarafında hafıza çok güvenilir bir muhasebeci değildir. Büyük kazancı hatırlar. “Neredeyse tutuyordu” dediğiniz kuponu hatırlar. Kasada bir ara güzel para gördüğünüz anı hatırlar. Ama ikinci para çekimini, sonradan yapılan banka transferini, kredi kartından alınan ek parayı, “ufak” diye geçilen online yatırımları ve kazanıldıktan sonra geri verilen parayı kolayca siler.

Bu yüzden bazı oyuncular ay sonunda şaşırır:

“Ben bu kadar kaybetmiş olamam.”

Olabilir. Çünkü takip etmediğiniz para, zihinde genellikle küçülür.

Yeşilay’ın kumar bağımlılığı bilgilendirme sayfası, kumar üzerinde kontrolün kaybolması, kumarın günlük hayatın önüne geçmesi ve olumsuz sonuçlara rağmen devam edilmesi gibi işaretleri açıklar. Kayıp takibi bu işaretleri tek başına çözmez ama kişinin kendine anlattığı hikâye ile gerçek rakam arasındaki farkı görmesine yardım eder.

İlk kural: Sadece kötü günleri değil, her seansı yazmak

Kayıp takibi dürüst değilse işe yaramaz. Sadece büyük kayıpları yazıp kazançları abartmak da yanıltır. Sadece “aklımda kalanları” yazmak da yanıltır. Sadece utanılmayacak günleri yazmak ise takip değil, seçilmiş hatıradır.

Her seans aynı şekilde yazılmalıdır:

Kendinize şu cümleyi kural yapabilirsiniz:

Oyun parası hareket ettiyse, kayıt girilir.

Bu kadar basit. Büyük-küçük ayrımı yok.

Gerçek kayıp nasıl hesaplanır?

En temiz hesap şudur:

Gerçek sonuç = oyundan çıkan para - oyuna giren toplam para

Buradaki en önemli kelime “toplam”dır.

Örnek:

Bu seans “2.000 TL ile başladım, 900 TL kaldı, 1.100 TL kaybettim” değildir. Çünkü seans içine toplam 4.250 TL girmiştir. 900 TL çıkmıştır. Gerçek kayıp 3.350 TL’dir.

İnsan en çok burada kendini kandırır. Başlangıç parasını hatırlar, sonradan eklenenleri ayrı olay gibi görür. Ama oyun açısından hepsi aynı seansın parasıdır.

Kazanılmış parayı da takip etmek gerekir

Birçok kişi şunu söyler:

“Zaten kazandığım parayı geri verdim.”

Bu cümle kulağa rahatlatıcı gelir ama her zaman doğru değildir. Çünkü para bir kere sizin cebinize, bakiyenize veya fişinize geçtiyse artık hayali para değildir. O para ile market alışverişi yapılabilir, fatura ödenebilir, borç azaltılabilir, çocuğa bir şey alınabilir.

Bu yüzden iki ayrı rakam takip edilmelidir:

Örnek:

• Oyuna 2.000 TL ile başladınız.
• Bir ara 6.000 TL oldunuz.
• Sonunda 1.500 TL ile çıktınız.

Başlangıca göre kayıp 500 TL’dir. Ama en yüksek noktadan düşüş 4.500 TL’dir.

Sadece “500 TL kaybettim” demek teknik olarak doğru olabilir ama davranış açısından eksiktir. Çünkü o seans sizi 6.000 TL’den 1.500 TL’ye kadar sürüklemiştir. Bu bilgi önemlidir. Özellikle “kârdayken duramama” problemi varsa daha da önemlidir.

Basit bir kayıt tablosu yeterlidir

Bunun için karmaşık uygulama şart değildir. Defter olur. Telefon notu olur. Excel olur. Basit bir tablo olur. Önemli olan aynı bilgileri düzenli yazmaktır.

Bu tabloyu kusursuz tutmak zorunda değilsiniz. Ama kendinize karşı dürüst tutmak zorundasınız. Özellikle ek para satırı atlanmamalıdır.

Ek para satırı en kritik satırdır

Bir seansı tehlikeli yapan şey bazen ilk kayıp değildir. İlk kayıptan sonra gelen karardır.

“Bir 500 TL daha.”

“Son kupon.”

“Şunu kurtarayım çıkacağım.”

“Zaten az kaldı, döner.”

Kayıp takibinde ek para satırı bu yüzden önemlidir. Çünkü çoğu kişide sorun, oyuna ilk girilen parada değil, sınır bozulduktan sonra başlayan ikinci bölümde büyür.

Aşağıdaki hareketlerin hepsi “ek para” sayılmalıdır:

• ATM’den para çekmek;
• kredi kartından nakit avans almak;
• mobil bankacılıktan hesaba para aktarmak;
• başka bir siteden veya hesaptan bakiye taşımak;
• arkadaştan, aileden veya iş arkadaşından borç almak;
• kazanılan parayı çekmeyip tekrar oyuna koymak;
• ücretsiz bonusu kullanmak için yeni para yatırmak;
• “son kez” diye tekrar yükleme yapmak.

Ek para satırı boş kalıyorsa ve gerçekten ek para yoksa bu iyi bir işarettir. Ama sık sık doluyorsa, sınır kâğıt üzerinde kalıyor demektir.

Gambling Therapy’nin Türkçe “Kumar sizi nasıl etkileyebilir?” sayfası, kumarın kişisel finans ve ilişkiler üzerindeki etkilerine dikkat çeker. Para takibi sadece rakam işi değildir; davranışın hayata ne yaptığını görmek için de kullanılır.

Gizli masrafları ayrı yazın

Oyun sonucu ayrı, oyunla bağlantılı masraf ayrı yazılmalıdır. Çünkü ikisini karıştırırsanız tablo bulanıklaşır.

Örneğin bir casino veya bahis günü sadece masada kaybedilen paradan ibaret olmayabilir. Yol, yemek, içki, taksi, otel, otopark, telefon faturası, banka masrafı, faiz, kredi kartı komisyonu gibi ek yükler de olabilir.

Bunları net kayba eklemek zorunda değilsiniz ama ayrı bir sütunda görmek faydalıdır.

Bazı insanlar oyundaki kaybı küçük gösterir çünkü masrafları oyundan saymaz. “Bahiste 1.000 TL kaybettim” der ama o hafta 400 TL faiz, 300 TL yol, 250 TL yemek ve 1.500 TL borç geri ödemesi vardır. Toplam resim bambaşkadır.

Aylık toplamı görmek, tek seans kadar önemlidir

Tek seans insanı yanıltabilir. Bir gün 500 TL kayıp küçük görünebilir. Ama ay içinde 18 defa olursa artık küçük değildir.

Aylık takipte şu dört rakama bakın:

Özellikle süre rakamı para kadar önemlidir. Çünkü bazı dönemlerde para kaybı az görünebilir ama zaman kaybı büyümüştür. İşe geç kalmak, uykusuz kalmak, aileyle geçirilen zamanı azaltmak, sürekli maç/sonuç/bakiye kontrol etmek de oyunun maliyetidir.

“Sıfıra yakın çıktım” her zaman iyi haber değildir

Bazı seanslar maddi olarak çok kötü bitmez ama davranış olarak riskli geçer.

Mesela:

• 3 saat planlayıp 9 saat oynadınız;
• kaybedince sinirlendiniz;
• tekrar para eklediniz;
• birine yalan söylediniz;
• borç aldınız ama sonunda parayı geri topladınız;
• sabaha karşı çıktınız;
• ertesi gün işiniz veya aileniz etkilendi.

Net sonuç sıfıra yakın olabilir. Ama bu seans sağlıklı değildir. Kayıp takibi sadece “kaç para?” sorusuna değil, “oyun beni nasıl değiştirdi?” sorusuna da bakmalıdır.

Bu yüzden her kaydın sonuna küçük bir not koymak iyi olur:

Bu notlar bazen rakamdan daha fazla şey söyler.

Haftalık kontrol soruları

Haftada bir kere, tercihen oyun oynamadığınız sakin bir zamanda tablonuza bakın. Seansın hemen ardından değil. O anda insan ya kızgın olur ya da kendini savunur.

Şu sorular yeterlidir:

1. Bu hafta oyuna toplam ne kadar para girdi?
2. Bu paranın ne kadarı önceden ayrılmış eğlence bütçesiydi?
3. Kaç defa ek para eklendi?
4. Kaç defa “son kez” denilip devam edildi?
5. Kayıplar gizlendi mi?
6. Borç, kredi, nakit avans veya aile parası kullanıldı mı?
7. Oyun yüzünden uyku, iş, aile veya ruh hali bozuldu mu?
8. Kazanç varken çıkmak mümkün oldu mu?
9. Kayıp sonrası hemen geri dönme isteği oldu mu?
10. Aynı tablo bir arkadaşımda olsaydı ona ne söylerdim?

Son soru özellikle önemlidir. İnsan başkasına karşı daha dürüst olabilir. Kendi tablonuza sanki yakın bir arkadaşınızın tablosuymuş gibi bakın.

Ne zaman sadece takip yetmez?

Kayıp takibi faydalıdır ama her durumda yeterli değildir. Bazı işaretler varsa konu defter tutmanın ötesine geçer.

Aşağıdakiler varsa destek almak daha doğru olur:

• kayıpları aileden veya partnerden saklamak;
• borç alarak oynamak;
• kredi kartı, nakit avans veya kredi kullanmak;
• kaybı geri almak için tekrar tekrar oynamak;
• oynamayınca huzursuz, sinirli veya boşlukta hissetmek;
• iş, okul, aile veya sağlık sorumluluklarını aksatmak;
• yasa dışı bahis veya denetimsiz sitelere yönelmek;
• durmak isteyip duramamak;
• intihar, kendine zarar veya kaçıp gitme düşüncelerinin gelmesi.

Böyle bir noktada “daha iyi takip ederim” demek çoğu zaman geciktirici olur. Türkiye’de destek aramak için YEDAM hizmetleri ve 115 danışma hattı önemli bir başlangıçtır. Acil güvenlik veya kendine zarar riski varsa beklemeden 112 aranmalıdır.

Yasa dışı bahis veya denetimsiz oyun siteleri ayrıca farklı riskler taşır. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün yasa dışı bahis ve kumar uygulamalarına ilişkin duyuruları, Türkiye’de bu alanın adli ve idari yaptırımlarla takip edildiğini gösterir. Sorumlu oyun açısından en güvenli çizgi, denetimsiz ve yasa dışı kanallardan uzak durmaktır.

Bir aylık örnek kayıt

Basit bir örnek:

Bu tablo sadece “5.050 TL kayıp” demez. Daha önemli bir şeyi söyler: Toplam kaybın büyük bölümü ek para eklendiği günlerde oluşmuş. Bu bilgi, bir sonraki adımı netleştirir. Sadece kayıp sınırı değil, ek paraya erişim de kapatılmalıdır.

Takip defteri nasıl korunur?

Bazı kişiler kayıt tutmaya başlar ama sonra kendini kötü hissettiği için bırakır. O zaman defterin amacı yanlış anlaşılmış olur. Bu bir mahkeme dosyası değildir. Kendinizi suçlu göstermek için değil, daha erken fark etmek için vardır.

Yine de şu kurallar işe yarar:

• kayıtlar aynı gün girilsin;
• rakamlar yuvarlanmasın;
• ek para ayrı yazılsın;
• kazançtan geri verilen para not edilsin;
• ay sonunda toplam alınsın;
• tablo gizlice değil, mümkünse güvenilen biriyle değerlendirilsin;
• tablo sizi korkutuyorsa yardım konusu ertelenmesin.

Eğer kayıtları sürekli silme, küçültme veya saklama ihtiyacı duyuyorsanız, bu da başlı başına bir işarettir.

Son söz

Kayıpları takip etmek oyunu güvenli hale getirmez. Ama oyunun sizden ne aldığını daha net gösterir.

Rakamlar bazen rahatsız eder. Fakat belirsizlik daha tehlikelidir. Çünkü belirsizlik “o kadar da değil” dedirtir. Yazılı kayıt ise “evet, bu kadar” der.

Sorumlu oyun tarafında en işe yarayan cümlelerden biri şudur:

Hatırladığıma değil, yazdığıma bakarım.

Eğer yazdığınız tablo sizi rahatsız ediyorsa, bu kötü bir haber olmak zorunda değildir. Belki de tam zamanında gelen uyarıdır. O uyarıyı küçültmeyin. Gerekirse oyunu bırakın, erişimi kapatın, güvendiğiniz birine söyleyin ve profesyonel destek alın.